Szkoła w trybie „na żądanie”? Gdy nauczyciel staje się infolinią informacyjną

Lekcja to proces, nie gotowy raport

Dla wielu rodziców naturalnym odruchem jest napisanie do nauczyciela. Skoro to on prowadzi zajęcia, to przecież wie najlepiej, co zostało zrealizowane. Problem w tym, że lekcja nie jest gotowym produktem, który można streścić w kilku punktach.

- Przechodzę z klasy do klasy i za każdym razem pracuję w innym kontekście - mówi nauczycielka szkoły podstawowej. - Odpowiedź na pytanie „co było?” jeszcze jestem w stanie sformułować. Ale „co będzie?”? Tego często nie da się przewidzieć. Lekcja to proces, który zmienia się pod wpływem uczniów.

Temat wpisany do dziennika nie oddaje dyskusji, spontanicznych pytań czy ćwiczeń, które pojawiły się w trakcie. Oczekiwanie, że nauczyciel przygotuje osobne streszczenie dla każdego nieobecnego ucznia, oznacza przesunięcie granic odpowiedzialności. Z osoby prowadzącej zajęcia staje się on dostawcą indywidualnych usług informacyjnych.

Cyfrowo łatwiej, społecznie trudniej

Paradoks polega na tym, że narzędzia do komunikacji są dziś na wyciągnięcie ręki. Grupy klasowe, komunikatory, dziennik elektroniczny. A jednak rodzice coraz częściej sygnalizują, że zdobycie informacji od rówieśników graniczy z cudem.

- Kiedyś szło się do kolegi po zeszyt, przepisywało lekcje i oddawało, wspomina mama piątoklasisty. - Dziś dzieci potrafią zignorować prośbę wysłaną na klasowej grupie. A jeśli już ktoś odpowie, materiały bywają nieczytelne albo niepełne.

Prośba „rzucona w eter” często nie ma adresata. Nikt nie czuje się zobowiązany do reakcji. Coraz słabsze są też więzi klasowe. Uczniowie po lekcjach rozchodzą się do własnych światów, zajęć dodatkowych, społeczności internetowych, relacji poza klasą. Sama przynależność do jednej klasy nie buduje już naturalnej wspólnoty.

- Dziś klasę trzeba świadomie tworzyć, zauważa wychowawczyni z wieloletnim stażem. - To nie dzieje się samo.

Dostęp do tematów lekcji, rozwiązanie czy złudzenie?

Część rodziców wskazuje na dziennik elektroniczny jako potencjalne rozwiązanie. Skoro nauczyciel wpisuje temat, może warto umożliwić podgląd?

Podczas XXI Konferencji Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty głos w tej sprawie zabrał m.in. Ryszard Sikora, który podkreślał, że sam wgląd w tematy lekcji nie jest problemem. Zwracał jednak uwagę, że bywa on punktem wyjścia do oceniania sposobu pracy nauczyciela.

Z kolei Izabela Leśniewska zaznaczała, że przepisy nie nakazują ani nie zakazują udostępniania tematów rodzicom, to decyzja szkoły.

Warto jednak pamiętać, że wpis w dzienniku to dokumentacja realizacji programu. Często sformalizowana, skrótowa. To nie zapis przebiegu zajęć. Sam temat nie zastąpi notatek ani wyjaśnień kolegów z klasy.

Gdzie kończy się rola nauczyciela?

W przypadku długiej choroby, poważnych trudności czy specjalnych potrzeb kontakt z nauczycielem jest oczywisty i uzasadniony. Problem pojawia się wtedy, gdy każda jednodniowa nieobecność generuje dodatkową korespondencję.

Jeśli w kilku klasach codziennie ktoś choruje, liczba wiadomości rośnie lawinowo. Każda z nich wymaga zatrzymania się, odtworzenia przebiegu zajęć, sformułowania odpowiedzi. To niewidoczna, dodatkowa praca.

Szkoła zaczyna wtedy funkcjonować jak centrum informacyjne, w którym nauczyciel odpowiada na indywidualne zapytania zamiast budować odpowiedzialność wśród uczniów.

To kwestia kultury współpracy

Wielu pedagogów podkreśla, że klucz leży nie w systemie, lecz w relacjach.

- Już na początku roku ustalam z klasą zasady przekazywania informacji, mówi jedna z nauczycielek. - To element odpowiedzialności za wspólnotę. Nie przyjmuję argumentu, że ktoś „nie chce” wysłać zdjęcia zeszytu. Tworzymy społeczność, a społeczność ma sobie pomagać.

Zrobienie zdjęcia notatek i przesłanie ich zajmuje chwilę. Trudniejsze okazuje się budowanie nawyku wzajemnej pomocy.

„Co było na lekcji?” pytanie o coś więcej

Na pierwszy rzut oka to drobiazg organizacyjny. W praktyce jednak pytanie o lekcję odsłania, jak funkcjonuje szkolna wspólnota. Czy uczniowie czują się za siebie odpowiedzialni? Czy klasa jest grupą, czy jedynie zbiorem jednostek? Czy szkoła ma być miejscem współpracy, czy dostawcą usług?

Odpowiedź na te pytania wykracza daleko poza temat jednej nieobecności.